Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)

Bilgisayar temelli bir sistem olup, koordinatlandırılmış coğrafi verilerin

- Üretimi ve hazırlaması,
- Yönetimi (depolama, bakımı ve güncellenmesi),
- İşleme, sorgulama ve analizi,
- Sunumu ve raporlamasının

yapılabildiği yazılım, donanım ve yöntemler bütününe denir.

CBS'nin Bileşenleri 

Coğrafi Bilgi Sistemleri’ni oluşturan ve onun temel fonksiyonlarının yerine gelmesini sağlayan 6 önemli bileşen bulunmaktadır. Bunlar; donanım, yazılım, insan, veri, metot ve network tur (Şekil 1).
 

 Şekil 1. CBS’nin bileşenleri.

Donanım (Hardware): Coğrafi Bilgi Sistemleri yazılımlarının çalıştırılacağı bilgisayar sistemleridir. Bunun yanında yan donanımlar olan yazıcı (printer), çizici (plotter), tarayıcı (scanner) ve sayısallaştırıcı (digitizer) gibi araçlar da CBS için önemli sayılabilecek donanımlardır. Donanım sistemlerinin seçimi kişisel bilgisayarlar olabildiği gibi çok kullanıcılı ağ donanımlı bilgisayarlar olabilmektedir. Fakat asıl önemli olan bilgisayarların yazılımı iyi bir şekilde çalıştırabilecek yeterli düzeyde işlemciye ve ayrıca yoğun bilgi girişi ve depolamaya elverişli olan bir hafızaya sahip olmasıdır.

Yazılım (Software): Coğrafi bilgiyi depolama, analiz etme ve görüntüleme özelliklerine sahip olan CBS yazılımlarıdır. ArcInfo, Intergraph, MapInfo, Idrisi, Ilwis, Grass bu yazılımlardan bazılarıdır. CBS yazılımları, bütün bu istekleri karşılasa da, kullanıcı arayüzleri farklılıklar gösterebilmektedir. Bu da farklı kişilerin farklı CBS yazılımı kullanma alışkanlıklarını doğurur. CBS’ne yönelik bir yazılımda olması gereken temel unsurlar;

- Coğrafi veri/bilgi girişi ve işlemi için gerekli araçları bulundurması,
- Veritabanı yönetim sistemine sahip olması,
- Konumsal sorgulama, analiz ve görüntülemeyi desteklemesi,
- Ek donanımlar ile olan bağlantılar için arayüz desteğidir.

İnsanlar (People): CBS’de önemli bir bileşendir. Çünkü gerçek dünyada ortaya çıkan problemlerle karşılaşan ve bunların çözümünü arayan kişidir insan. Dolayısıyla ihtiyaç ve gereksinimleri en iyi bilen insandır. CBS kullanıcıları, sistemleri dizayn eden ve koruyan uzman kişilerden günlük işlerine yardımcı olarak kullananlara kadar geniş bir kitleye sahiptir. Fakat bütün kullanıcılar hemen hemen coğrafi veri, veri kaynakları, ölçek, doğruluk ve yazılım ürünleri gibi bilgilere sahiptirler. Dolayısıyla CBS uzmanları gerçek zamanlı mekansal problemleri çözme becerisine sahip olurlar.
 
Veri (Data): Coğrafi veri ve bununla ilişkili sözel veriler CBS’nin ana omurgasını oluşturur. Bu veriler üretilebildiği gibi ticari olarak da temin edilebilirler. Dijital haritalar CBS için temel girdi verileridir. Haritalar üzerindeki objelere ait sözel veriler de oluşturulan dijital verilere eklenebilir. CBS mekansal veriyi diğer veri kaynakları ile entegre edebilir ve veritabanı yönetim sistemini kullanabilir. Genelde veri, CBS için önemli bir bileşen olmakla birlikte elde edilmesi de oldukça zor olarak kabul edilir. Özellikle veri kaynaklarının çokluğu, dağınıklığı ve farklı yapılarda olması büyük zaman ve maliyet kaybını beraberinde getirmektedir.

Metotlar (Methods): Başarılı bir CBS, herbir amaca uygun model ve uygulamaların iyi planlanmasına bağlı olarak işler. Harita üretimi ve farklı projelere ait kullanımlar için birçok teknik mevcuttur. Harita üretimi otomatik olarak raster veriden vektör veriye dönüşüm şeklinde olabildiği gibi görüntünün tarandıktan sonra sayısallaştırılması şeklinde de olabilmektedir. Bunların dışında dijital haritanın kaynağı yüzey araştırmaları yapan bir şirket tarafından hazırlanmış bir harita veya uydu görüntüsü de olabilir.

Network: Bilgi teknolojilerindeki özelliklede internetteki hızlı gelişmeler ile hızlı iletişim ve dijital bilgi paylaşımları daha kolay olmaktadır. Günümüzde CBS çoğunlukla internete dayanır ve büyük coğrafi veri setlerinin temini ve paylaşımında önemli bir yer tutar. İnternet bugün CBS uygulamalarını başkalarına ulaştıran önemli bir araç durumuna geçmiştir. Bunda geniş kullanıcılı bir platforma sahip olması, birçok türdeki veri alışverişinde standarda sahip olması, kullanıcılar (örneğin; tedarikçi ve müşteri arasında, öğrenci ve öğretmen arasında gibi) arasındaki bağlantıyı düşük maliyetli olarak gerçekleştirmesi etkilidir.

Resim Galerisi

İletişim

Adres: Doç. Dr. Hasan ÖZDEMİR
İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi,
Coğrafya Bölümü, Ordu Cad. No: 196 34459
Fatih / İstanbul.
Tel: 0212 455 57 00 - 15771
E-mail: hasnozdemir@cbsdogalafetler.com